محمود مویدی - با افزایش روزافزون جمعیت جهان و رشد بالای تکنولوژی در دنیا استفاده از انرژی به عنوان یک ماده اولیه و یا محصول نهایی برای مصارف مختلف روز به روز بیشتر می شود. در این میان طبق آمارهای مختلف تا دهه آینده، انرژی های فسیلی همچنان نقش موثر خویش را در تامین انرژی مورد نیاز بشر ایفا خواهند کرد.
با نگاهی بر آمارهای مختلف ارائه شده توسط موسسات بین المللی انرژی به این نتیجه خواهیم رسید که در دهه آینده ،تقاضای نفت خام کمی کاهش خواهد یافت ولی در مقابل استفاده و تقاضای گاز طبیعی به شدت افزایش خواهد یافت.
در این میان کشور ایران طبق آمارهای ارائه شده در ژورنال نفت و گاز با دارا بودن تقریبا 974 تریلون فوت مکعب ذخایر گازی اثبات شده به عنوان دومین دارنده ذخایر گازی دنیا بعد از روسیه به طور حتم نقش موثری را در زمینه تامین تقاضای جهانی ایفا خواهد کرد. طبق دورنمای سند چشم انداز 20ساله کشور در حوزه نفت و گاز،ایران در افق 1404سومین تولید کننده گاز در جهان با سهم 8 تا 10 درصد از تجارت جهانی گاز و فرآوردههای گازی خواهد بود. اما اگر با نگاهی موشکافانه و فنی به موضوع بنگریم و اگر مبادی استفاده از گاز را در ایران به 3 بخش: مصرف و استفاده داخل، صادرات و تزریق به مخازن نفتی جهت تثبیت فشار و یا فشارافزایی تقسیم کنیم و در ضمن این نکته را نیز در ذهن خویش فراموش نکنیم که ایران سومین کشور بزرگ مصرف کننده گاز طبیعی در دنیاست؛ متوجه خواهیم شد که با توجه به رشد و مصرف روزافزون انرژی در کشور و نیز نزدیک شدن اکثر مخازن نفتی کشور به نیمه دوم عمر خویش و ضرورت تزریق گاز به این مخازن؛ رسیدن به اهداف سند چشم انداز ، چندان هم کار ساده ای نیست. از سوی دیگر از آنجا که پیرامون تراز گازی کشور همه روزه سخنان مختلفی شنیده شده و اکثر صاحب نظران تراز گازی کشور را منفی در نظر می گیرند، لذا تجدید نظر در زمینه صادرات گاز کشور امری لازم و ضروری است. این در حالی است که چندی پیش در خبرگزاری ها آمده بود: "طرح جامع صادرات گاز طبیعی ایران تا پایان برنامه پنجم توسعه در وزارت نفت نهایی شده که این طرح برای تصویب و بررسی جزئیات بیشتر آن به معاونت برنامه ریزی و نظارت ریاست جمهوری ارائه شده است. بر اساس این طرح جامع تا پایان سال 1393 باید میزان صادرات گاز طبیعی ایران از طریق خط لوله به حدود 200 میلیون متر مکعب در روز افزایش یابد." (جزئیات دیگری از این طرح جامع نیز توسط مسئولین مربوطه ارائه شده است).
اما اگر به جنبه دیگر چالش گاز در کشور توجه کنیم؛ شاید مسئله تزریق گاز به مخازن نفتی را دارای به مراتب حساسیت بالاتری نسبت به سایر گزینه ها بیابیم و بی گمان تنها یک مهندس نفت تبعات عدم تزریق به موقع گاز به مخازن نفتی در نیمه دوم عمر آنها و تلف شدن میلیونها دلار ثروت در زیر زمین را تشخیص می دهد. همه ی اینها در حالی است که طرح جامعی را در حوزه تزریق گاز تا پایان برنامه پنجم توسعه(برنامه پیشرفت و عدالت) در وزارت نفت مشاهده نمی کنیم(یا حداقل ما از آن بی خبریم). با یک جستجوی ساده، در این زمینه تنها به نقل قولی از مدیر امور تلفیقی شرکت نفت اشاره شده است که در مصاحبه با خبرنگار شانا در تاریخ 1 خرداد 88 آمده:" مهندس عبدالمحمد دلپریش، از افزایش تزریق گاز به 250 میلیون مترمکعب در روز، تولید میعانات گازی به روزانه 750 هزار بشکه و ظرفیت پالایشگاه ها به روزانه حدود دو میلیون بشکه به عنوان بخشی از اهداف برنامه پنجم شرکت ملی نفت خبر داد. "
به هر حال لازم است حداقل توضیحات بیشتری در این زمینه ارائه شود؛همچنان که در زمینه صادرات گاز دارای طرح جامع صادرات هستیم و تمام زیرساخت ها نیز در حال پیگیری و بررسی است؛آیا در مورد تزریق گاز نیز در شرکت ملی نفت ایران طرح جامعی تدوین شده است؟ مطمئنا کسانی که در زمینه فنی مهندسی نفت تخصص دارند، بر این نکته مهر تاییدی می زنند که برنامه تزریق گاز به مخزن آغاجاری تنها به عنوان بخشی از برنامه کلان تزریق گاز باید مطرح باشد و صرف انجام این پروژه، مسئولیت را در قبال دیگر پروژه ها از بین نخواهد برد. شاید بد نباشد که بار دیگر متذکر شویم که در هیچ کدام از برنامه های پنج ساله توسعه کشور تا کنون اهداف تزریق گاز به طور کامل برآورده نشده است. اگر برنامه ها مدون نباشند بی تردید با مشکل افت فشار مخازن در آینده ای نزدیک به طور بحرانی روبرو خواهیم شد. به تعبیر عده ای از کارشناسان زمان طلایی تزریق گاز به مخازن در ایران سپری شده و شانس زیادی برای حفظ شرایط فعلی نیز باقی نمانده مگر آن که طی 20 سال به طور مستمر با تخصیص گاز صادراتی به این امر و افزایش تزریق گاز به میادین و مخازن به فکر ثابت نگه داشتن شرایط فعلی باشیم. پس چه بهتر است حداقل در این زمینه اطلاع رسانی بیشتری صورت گیرد.
*فارغ التحصیل مهندسی بهره برداری از منابع نفتی-دانشکده نفت اهواز
