مدیریت دانش در صنعت گاز ایران

*مهندس یوسف جوادی نیا آذری
هنگامی که مدیران سازمان برنامه و بودجه پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی اسناد مالی مربوط به شرکت ملی گاز ایران را از همکاران سابق خود تحویل می گرفتند با یک واقعیت عجیب مواجه شدند در تمام جداول مالی مربوط به صادرات گاز ایران به شوروی سابق به عدد صفر به عنوان در آمد کشورمان از این ردیف بوجه ای ثبت شده بود هر چند در ردیف هزینه های مربوطه ارقام قابل توجهی به چشم می خورد کارشناسانی که می خواستند بودجه سال 1358 را تنظیم کنند در آغاز گمان کردند که یک خطای حسابداری باعث شده تا در آمد کشورمان از صادرات گاز معادل صفر ریال ثبت شود اما بررسی های بعدی نشان داد که اشتباه در جای دیگری رخ داده بود.
عملیات اجرایی قرارداد صادرات گاز ایران به شوروی سابق از 1344 آغاز شد یعنی همان سالی که اساسنامه شرکت جدیدی به نام شرکت ملی گاز ایران در روزنامه رسمی کشور به چاپ رسید در آن سال شاهد شروع جمع آوری گازهای همراه و تصفیه آن ها از پالایشگاه گاز بیدبلند و همچنین احداث خط لوله اصلی چهل و دو اینچ از پالایشگاه بید بلند تا مرز ایران و شوروی سابق در آستارا بودیم.
عملیات لوله گذاری مرحله اول همزمان با کارهای ساختمانی ایستگاه های تقویت فشار در 13 آذر 1346 آغاز شد و در 6 آبان 1349 خاتمه یافت که از همین تاریخ صدور گاز به شوروی سابق آغاز شد. خط لوله انتقال گاز طبیعی که به طول 1120 کیلومتر از جنوب به شمال کشورمان وصل شده است و عنوان خط لوله اصلی ا ول را با خود یدک می کشد این روزها به خطی متروکه تبدیل شده و گازی از آن عبور نمی کند این خط بیش از 29 سال است که از مدار خارج شده است و اکنون یکی از ارکان اصلی تاریخ صنعت گاز ایران به شمار می آید. خط لوله اول در سال 1358 به تاریخ پیوست همان زمانی که جوانان انقلابی تصمیم گرفتند ارسال گاز رایگان به ابرقدرت شرق را قطع کنند. خط لوله اول میراثی تاریخی است که می تواند برای ما حامل عبرت های فراوانی باشد.
قرارداد صادرات گاز ایران به شوروی سابق در دوره ای امضا شد که انحصار کارشناسان آمریکایی موسوم به طرح اصل چهار ترومن در ایران رو به پایان بود مقامات سیاسی و اقتصادی آن زمان چون به توانمندی ایرانیان بی توجه بودند گاز طبیعی کشور مان را به شوروی می فرستادند تا در ازای آن کارشناسان فنی و صنعتی آن کشور به ایران بیایند. این کارشناسان که تعداد آن ها در برخی سال ها کمتر از 20 نفر هم گزارش شده است دستمزد گران بهایی به نام گاز طبیعی ایران را دریافت می کردند.
مقامات شوروی سابق برای امضای قرارداد واردات گاز طبیعی از ایران از اهرم سیاسی هم بهره جستند اما نمی توان منکر این واقعیت شد که دانش فنی بهای گرانی دارد گرچه هنوز شرکت های ایرانی در ارزیابی دارایی های ثابت خود از محاسبه سرمایه نیروی انسانی خود غفلت می کنند اما نمی توان منکر سرمایه عظیمی شد که در این حوزه شکل گرفته است. بی گمان اکنون نیروهای انسانی فعال در شرکت های دولتی و خصوصی ایرانی میلیاردها دلار ارزش دارند آن ها سهم مهمی در پویایی سازمان ها و شرکت ها دارند.
همچنین باید توجه داشت که نیروهای انسانی آگاه و پژوهشگر به مثابه اجزای سیستم یا ابر سیستم فعالیت می کنند و به همین دلیل باید نگرش سیستمی ، عقلانیت و دانش فردی آن ها را مواد اولیه، پایه و ستونی برای تولید دانش و عقلانیت جمعی قرارداد. در چنین نگرشی به کار گیری مفهومی با عنوان مدیریت دانش در سازمان ضرورت پیدا می کند.
یکی از کلیدهای موفقیت مدیریت دانش درک روابط موجود میان افراد و به اشتراک گذاشتن دانش بین آن ها و سپس توانمندی افراد برای کارهایی است که در صدد انجام آن هستند. در مجموع پیاده سازی سیستم مدیریت دانش می تواند امری پیچیده و پویا باشد که فعال کردن افراد و فاکتورهای سازمانی در آن عملی ضروری است.
نکته قابل توجه آن است که صنعت گاز یک صنعت اطلاعاتی است و کمتر صنعتی مانند صنعت گاز به داده ها و اطلاعات وابسته است. بنابراین مدیریت دانش اعم از دانشی که داریم و آن دانشی که باید به دست آوریم در این صنعت بسیار حیاتی است بنابر این صنعت گاز راهی ندارد جز آن که مدیریت دانش را مبنای مدیریت اجرایی به شمار آورد. همچنان که اطلاعات لحظه ای در مرکز دیسپچینگ و اطلاعات میان مدت و بلند مدت در مدیریت برنامه ریزی شرکت ملی گاز ایران مورد توجه جدی قرار می گیرد.
همایش گاز ایران که امسال دومین دوره آن برگزار شد گامی بزرگی بود در جهت تبادل دانش حوزه صنعت گاز این تبادل دانش در سه سطح درون سازمانی ملی بین المللی صورت می گیرد همچنین به پیوند دانشگاه و صنعت کمک می کند. بنابر این مهم ترین پشتوانه برای اجرای پروژه نوآوری و شکوفایی در صنعت گاز ایران به شمار می آید پروژه ای که آینده ای درخشان را برای فرزندان این سرزمین نوید می دهد.
*کارشناس مسائل نفت و گاز