اما و اگرهای توسعه سی ان جی

۱۳۸۸/۲/۱۱

آمنه موسوی - افزایش سریع خودروها ومحدویت ظرفیت پالایشگاهی تولید بنزین و گازوئیل و در کنار آن آلودگی هوا در شهرهای بزرگ ایران، ضرورت استفاده از گاز طبیعی به عنوان سوخت جایگزین امری اجتناب ناپذیر کرده است. به طوری CNG به عنوان سوخت جایگزین مناسب، مورد توجه مسوولان قرار گرفته است و سیاستهای کشور نیز براین اساس تعیین شده است. اما علی رغم این حمایتها توسعه CNG در کشورتا به امروز با چالشهای متعددی مواجه شده است. طرحی ملی که در ابتدا قدمهای محکمی برداشت در شرایط فعلی کمی به انحراف رفته است و نیازمند بازنگری قوانین و سیاستها برای دوباره جان گرفتن است.
ایران جزو چهار کشوری است که بیشترین خودروهای گاز سوز در جهان را دارد. اما جایگاههای سوخت رسانی سی. ان .جی در آن متناسب میزان تقاضای موجود نیست.بنا به وعده مسوولان امر تعداد جایگاه های CNG در کشور قرار است تا پایان امسال به بیش از 1800 برسد. این آمار و وعده در شرایطی اعلام می شود که پیش از این قرار بود در سال گذشته یک هزار جایگاه تکمیل شده و به بهره برداری برسد. اما از این تعداد تنها 200 مورد به بهره برداری رسید. و در مجموع از سال 83 تاکنون به 817 جایگاه به بهره برداری رسیده است. و این مساله که گویای تعهداتی است که تاکنون محقق نشده است، از خوشبین بودن نسبت به تحقق وعده های سال جدید می کاهد.
در شرایط فعلی سیاستها به سمت توسعه CNG و در جهت استفاده بهینه از ذخایر انرژی موجود در کشور است و اما نباید این طور تلقی کرد که استفاده از سوختهای LPG و گازوئیل را کنار بگذاریم. از سوی دیگر با توجه به ذخایر گاز طبیعی در کشور وجود دارد بهره گیری از CNG امری منطقی است اما این مساله نباید به گونه ای باشد که استفاده از سایر سوختهای موجود متوقف شود.چراکه برخی از کارشناسان معتقدند: در شرایط فعلی کشور ، تنوع سوخت از اهمیت بسیاری برخوردار است. در برخی مناطق ممکن است دسترسی به سوختCNG مشکل باشد. اما گاز LPG را به راحتی قابل دسترس بوده. از این رو باید نیاز سنجی کرد در چه مناطقی جایگاههای CNG را توسعه دهیم ودر چه مناطقی از گازوئیل و یا LPG استفاده کنیم.
محمد باقر بان مدیر پالایش شرکت ملی گاز هم معتقد است: وقتی تنوع سوخت در کشور مورد توجه قرار گیرد. به طبع از نظر اقتصادی نیز مقرون به صرفه است. چراکه در برخی از نقاط ممکن است ایجاد یک جایگاه CNG هزینه بسیاری داشته باشد.در این مواقع اگر از سوخت قابل دسترسی استفاده کنیم می توانیم هزینه ها را کاهش دهیم و مشکلات کمتری بوجود می آید.
اما نایب رییس کمیسیون انر‍‍‍‍ژی مجلس اعتقاد دارد: گاز طبیعی جایگزین مناسبی برای تمام سوخت های وارداتی است که متخاصمان نظام جمهوری اسلامی ایران با توسل به آنها هرازگاهی کشورمان را تهدید می کنند.
سید ناصر موسوی تصریح کرد: ایران دارای دومین ذخایر گازی جهان است بنابراین برای جلوگیری از بروز مشکلات احتمالی پس از قطع ارتباط با کشورهای صادر کننده بنزین ، بهتر است از سی ان جی استفاده شود.در طرح جامع حمل و نقل کشور که پیش از این در مجلس گذشته تصویب شده بود نیز به لزوم ارایه جایگزین مناسبی برای سوخت هایی نظیر بنزین و گازوییل اشاره شده و ساخت جایگاه های سی ان جی نیز برهمین اساس در دستور کار وزارت نفت قرار گرفته بود.
نایب رییس کمیسیون انرژی مجلس با اعلام آمادگی مجلس برای تصویب طرح ها و لوایح جدیدی که امکان تسریع در روند ساخت جایگاه های سی ان جی را برای دولت فراهم کند، تصریح کرد: کمیسیون انرژی مجلس در نشست های متعدد خود با وزیر نفت و مسوولین این وزارت خانه بر عزم مجلس برای ارایه قوانین جدیدی که گره گشای مشکلات دولت در رسیدگی به مطالبات مردم باشد تاکید کرده است.
سرگردانی مردم در جایگاههای سوخت رسانی، صفهای طولانی و عدم سرویس دهی مناسب در جایگاهها که به دلیل رشد ناهمگون عرضه و تقاضا بوجود آمده است. منجر به این شده است که شاهد اظهار نظر های خودرو سازان باشیم که به نوعی نارضایتی خود را از اجرای سیاستهای تحمیلی تولید از سوی دولت نشان می دهند. به طوری که مدیر فروش و بازاریابی شرکت سایپا نیز تصریح می کند:مشتریان دیگر نسبت به خرید خودروهای دوگانه سوز تمایلی ندارند.
فرزادنشان ادامه می دهد: زمان فروش خودروهای دوگانه سوز در نمایندگی های فروش پنج برابر خودروهای بنزینی است که این امر حاکی از عدم تمایل مردم به خرید این خودروهاست.
وی می گوید: تولید خودرو باید براساس تقاضای بازار صورت گیرد و عرضه بیش از حد خودروهای دوگانه سوز و عرضه آن به مردم نوعی تحمیل محسوب می شود.
خودروسازان در حالی از عدم تمایل مردم نسبت به خودروهای دوگانه سوز سخن می گویند و به سیاست تحمیلی تولید خودروی دوگانه سوز اشاره می کنند. اولا طرح سی.ان.جی قرار بود ابتدا برای خودروهای حمل ونقل عمومی اجرا شود. که کاهش هزینه حمل ونقل عمومی را نیز به همراه داشته باشد. ثانیا تولید موتور پایه گاز سوز آن طور که باید مورد توجه قرار نگرفته است. در حالی که به گفته کارشناسان محیط زیست از گاز طبیعی فقط زمانی خاصیت سوخت پاک را داراست خودرو با موتور پایه گاز سوز فعالیت کند.
مدیرکل هماهنگی بودجه ونظارت طرحهای شرکتها در معاونت برنامه ریزی وزارت نفت، هم معتقد است: با توجه به اینکه در کشور CNG نو پا است. باید محدوده ها و هدفهای آن در سطحی که دارای توجیه فنی اقتصادی باشد تعیین شود زیرا چنانچه دامنه کار را بدون درنظر گرفتن امکانات و مقدورات و توجیه فنی اقتصادی افزایش دهیم اصل موضوع دچار خدشه می شود.
افخم زروانی با اشاره به اینکه براساس برنامه وزارت نفت و مصوبات شورای اقتصاد، طرح گسترش استفاده ازCNG قرار بود ابتدا برای خودروهای حمل ونقل عمومی اجرا شود، تصریح کرد: با توجه به مفاد قوانین بودجه سنواتی و آئین نامه های اجرایی آن که محدودیتهایی را برای تولید وعرضه خودروهای بنزینی داخلی بویژه در سالهای 85 و 86 تعیین کرد. برنامه به سمت گاز سوز کردن خودروهای شخصی پیش رفته است که CNG سوز شدن آنها در درجه اهمیت پس از خودروهای عمومی قرار دارند. ضمن آنکه با سهمیه بندی بنزین تقاضا برای گازسوز شدن نیز افزایش یافته است.
وی ادامه داد: از سوی دیگر هنوز به سمت موتور پایه گاز سوز نرفته ایم. در حالی که باید با تبدیل کارگاهی و پس از ان کارخانه ای به سمت پایه گاز سوز می رفتیم.
مدیرکل هماهنگی بودجه ونظارت طرحهای شرکتها در معاونت برنامه ریزی وزارت نفت تصریح کرد: در این زمینه باید تدوین برنامه های کوتاه مدت و بلندمدت مدنظر قرار گرفته و مراحل اجرایی طرح مزبور مطابق با اهداف تعیین شده در سبد فوق و در مقایسه با سوختهای جایگزین نظیر دیزل و بنزین از طریق توسعه موتور پایه گاز سوز و احداث جایگاههای موردنیاز پیگیری شود.
ورود تجهیزات متفرقه و کیت های ارزان قیمت نامناسب از کشورهای دست چندم در تولید تجهیزات CNG نیز سبب شده کیفیت وایمنی در این بخش با افت شدیدی مواجه شود. به طوری که عدم نصب تجهیزات با کیفیت مناسب و بکارگیری کیت‌های و سلیندرهای متفرقه باعث بروز مشکلاتی برای استفاده کنندگان شده و موانعی را در سوخت رسانی جایگاهها ایجاد کرده است.
در این میان برخی از کارشناسانان معتقدند: استفاده از تجهیزات نامطلوب و با کیفیت پایین با سیاستها و اهداف مسوولان مختلف هم خوانی ندارد. اگر مسوولان عزم جدی در همگانی شدن CNG دارند باید مانع فراگیر شدن محصولات بی کیفیت در این بخش شوند. چراکه بکارگیری محصولات ارزان قیمت و نامطلوب ایمنی CNG را به خطر می
در حال حاضر برخی از وارد کنندگان نمایندگی کارخانه های معتبر ساخت تجهیزات CNG از کشورهای صاحب تکنولوژی پیشرفته دارند و اقدام به وارد کردن آنها به کشور می کنند. اما به دلیل قیمت بیشتر آنها در مقایسه با تجهیزات نه چندان مطلوب برخی از کشورها با استقبال چندانی مواجه نمی شوند. به طور طبیعی اکثر مشتریان ترجیح می دهند با توجه به قیمت نازل محصولات متفرقه به تولیدات و تجهیزات نامرغوب روی آورد. لذا ضروری است که مسوولان امر در این زمینه سیاستی را اعمال کنند تا از تجهیزات مطلوب در این زمینه استفاد شود.
توسعه سوخت CNG نیازمند حمایت ازبخش خصوصی است. چراکه قوانین ومقرراتی که در این زمینه تعیین شده بخش خصوصی را گریزان کرده است. چراکه در شرایط فعلی بانکها در زمینه ارائه تسهیلات به بخش خصوصی همکاری نمی کنند و شرکتهای که در زمینه CNG فعالیت دارند سعی کرده اند خودشان وارد سرمایه گذاری شوند که این مساله در دراز مدت مقرون به صرفه نیست.
از سوی دیگر کارشناسان امر اعتقاد دارند: اگر ساماندهی در این صنعت انجام گیرد نه تنها زمینه برای توسعه و رقابت شرکتهای خصوصی فراهم می شود. بلکه دولت نیز در جهت تحقق اهدافش در همگانی شدن مصرف سوخت CNG موفق خواهد شد.وقتی ساماندهی و نظارت در این زمینه باشد با رقابتی که ایجاد می شود کیفیت محصولات نیز افزایش می یابد و در نتیجه مشتریان نیز به دنبال کیفیت می روند. اما با پراکندگی و از هم گسیختگی نمی توان کاری را از پیش برد.
با توجه به اینکه سیاست کشور به سمت توسعه CNG است قطعا جایگاههای موجود کافی نیست چراکه بر تعداد خودروهای دوگانه سوز وگاز سوز هر روز اضافه می شود و این مساله ضرورت دارد به رشد کمی وکیفی جایگاههای سوخت بپردازیم. در شرایط فعلی باید جایگاهها در سراسر کشور افزایش پیدا کنند و سپس با ارائه خدمات مناسب به جایگاهها زمینه رقابت آنها را ایجاد کرد. اما همین جایگاهای محدود نیز با مشکل مواجه هستند و بسیاری از متقاضیان را با مشکل مواجه کرده اند.
ناصر رئیسی فر رئیس هیات جایگاه داران سوخت کشور نیز معتقد است: جایگاههای سوخت دومنظوره به علت مشکلاتی که در تجهیزات سوخت CNG که در جایگاهها نصب می شوند، عرضه سوخت در جایگاهها را با مشکل مواجه کرده اند.
وی افزود: متاسفانه تجهیزاتی که برای CNG نصب می شوند در بسیاری از جایگاهها ضعیف هستند. به طور مثال در زمانی که فشار گاز کمتر می شود، نمی توان به طور کامل سوخت رسانی را انجام داد. و یا در زمانی که برای پر کردن مخزنهای گاز سوز به کار می روند گاهی دو برابر بیش زمان استاندارد طول می کشد که این مساله سبب ایجاد صفهای طولانی و حتی عرضه بنزین را نیز با مشکل مواجه می کند.
رئیسی فر ادامه داد: در برخی موارد نیز در زمینه نگهداری ونصب تجهیزات نیز خدمات مناسب ارائه نمی شود و این مساله بر کیفیت خدمات تاثیر می گذارد. حتی در بعضی موارد سیستم از کار می افتد. که این مساله سبب اعتراض مردم می شود.
وی افزود: در این زمینه قراردادی منعقد شده است اما هنوز مسوولان امر به تعهدات خود عمل نکرده اند لذا لازم است شرکت پخش فرآورده های نفتی در تعامل با بخش خصوصی در زمینه جایگاههای سوخت این مساله را مورد بازنگری قرار دهد.
رئیس هیات جایگاه داران سوخت کشور تصریح کرد: متاسفانه سرمایه گذار جایگاه CNG بر اساس قوانین نمی تواند از متخصصانی که در اختیار دارد برای رفع ضعفهای موجود استفاده کند وباید به متخصصانی که شرکت پخش معرفی می کند میدان دهد. اما اگر به معنای واقعی توسعه CNG در اولویت است باید به نیازها ومشکلات جایگاه دران نیز توجه کرد.
مشکلات عدیده در یک طرح ملی گویای این نکته است که مسوولان امر در این زمینه چه وظیفه ای برعهده دارند و چه کسی پاسخگوی ضعفها ومشکلات موجود است؟ . این در حالی است که CNG در ایران نه تنها بدون متولی نیست. بلکه درد آن وجود چند متولی هم زمان است و به تازگی نیز شاهد تشکیل ستاد پیگیری تاخیر در توسعه CNG هستیم. متولیان این طرح ملی بقدری زیاد هستند که احتیاجی به دنبال گشتن پاسخگو نیست. اما این همه متولی برای چیست. حتی چندی پیش سردار رویانیان اعلام کرد: گاها شاهد هستیم مسوولان متعدد در این زمینه سبب شده اند در برخی موارد آمارها و اطلاعات ضد ونقیضی را منتشر می کنند. که سرگردانی مردم را بوجود آورده اند.
مدیر پژوهش شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی هم معتقد است: بخش زیادی از مشکلات موجود در توسعه CNG و وجود دستگاههای بسیار در این بخش است که باعث موازی کاری شده است.
این دغه دغه ها در حالی مطرح می شود که توسعه در کشور با اما واگرهای فراوان مواجه شده است. این در حالی است که با توجه به تحقیقات علمی انجام شده در این بخش که توجیه استراتژیک، مالی، زیست محیطی و منطقی را ارائه می کند بدون لحاظ شدن این موارد، زیر سوال بردن طرح CNG ترفندی سیاسی و غیر علمی خواهد بود. بدون شک موفقیت توسعه CNG در کشور نیازمند استفاده متناسب از ظرفیتهای ایجادشده در کشور، بررسی دقیق توجیه فنی اقتصادی و اجتناب از طرحهای مقطعی است که آن هم با همکاری مسوولان، بخش خصوصی و مردم محقق خواهد شد.